Tình hình sâu bệnh hại lá ở Việt Nam

Nông nghiệp Việt Nam hiện đang chịu tổn thất nặng nề do sâu bệnh tấn công lá cây trồng. Tiêu biểu nhất là sâu cuốn lá lúa – loại sâu hại phổ biến và gây hại mạnh trong giai đoạn lúa đẻ nhánh đến chín sữa. Thống kê mới nhất cho thấy, trong tuần đầu tháng 3/2025 đã có 3.734 ha lúa bị nhiễm sâu cuốn lá nhỏ. Khi bị sâu cuốn lá tấn công, cây lúa mất mảng lớn lá xanh do lá bị cuốn lại và ăn mất mô lá, dẫn đến giảm khả năng quang hợp, giảm năng suất và chất lượng hạt. Tác hại của các loại sâu bệnh lá khác (sâu vẽ bùa, sâu keo, rầy nâu, rầy phấn trắng…) cũng ngày càng nghiêm trọng nếu không được xử lý kịp thời. Để bảo vệ mùa màng, nhiều nông dân và nhà quản lý trang trại đã sử dụng các thuốc BVTV có hoạt chất mạnh nhằm kiểm soát sâu bệnh kịp thời, song cũng cần lựa chọn khôn ngoan để tránh lạm dụng.

Các hoạt chất trừ sâu phổ biến hiện nay

Các hoạt chất trừ sâu được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp Việt Nam hiện nay gồm nhiều nhóm chính sau:

• Nhóm nicotinoid (Imidacloprid, Thiamethoxam,…): thuốc nội hấp thế hệ mới, có hiệu lực cao đối với sâu rầy chích hút, được dùng nhiều trong lúa, cây ăn quả và rau màu. Hoạt chất Imidacloprid được xem là “vũ khí” đầu bảng trong kiểm soát côn trùng, sử dụng phổ biến trên diện rộng.

• Nhóm pyrethroid (Cypermethrin, Deltamethrin, Permethrin…): phổ tác dụng rộng, diệt côn trùng bằng cách tác động lên hệ thần kinh, được sử dụng rộng rãi nhờ giá thành vừa phải và hiệu quả nhanh.

• Nhóm avermectin (sinh học): gồm các dẫn xuất của vi khuẩn Streptomyces như Abamectin và Emamectin benzoate, là thuốc trừ sâu sinh học thế hệ mới. Abamectin được 97 công ty đăng ký với hơn 534 biệt dược tại Việt Nam, thể hiện tính phổ biến của hoạt chất này. Emamectin benzoate thường được phối hợp với Abamectin và các hoạt chất sinh học khác trong nhiều công thức thuốc trừ sâu. Cả hai đều có tác dụng mạnh và phổ rộng đối với nhiều nhóm sâu hại.

• Nhóm organophosphat, carbamat (Chlorpyrifos, Methamidophos, Carbaryl…): là nhóm thuốc trừ sâu cổ điển, tác dụng thần kinh mạnh và tồn lưu ngắn, vẫn được dùng ở một số nước phát triển.

• Biện pháp sinh học và thiên địch: Ví dụ chế phẩm vi sinh (Bt – Bacillus thuringiensis), chiết xuất thảo mộc (Azadirachtin từ neem, dầu khoáng…), pheromone sinh học… cũng được nông dân Việt Nam sử dụng để hạn chế sâu bệnh.

Nhìn chung, nông dân thường kết hợp nhiều hoạt chất khác nhau để tăng hiệu quả diệt sâu, đồng thời tránh tái phát kháng thuốc. Tuy nhiên, tính an toàn và hiệu quả lâu dài vẫn luôn là vấn đề phải cân nhắc kỹ. Trong các giải pháp trên, Emamectin benzoate và Abamectin được xem là ưu tiên đặc biệt cho sâu cuốn lá và nhiều sâu kháng thuốc khác nhờ cơ chế tác dụng mạnh và phổ rộng.

Vai trò và cơ chế tác động của Emamectin Benzoate và Abamectin

Emamectin Benzoate

Emamectin benzoate là một dẫn xuất sinh học của vi khuẩn Streptomyces avermitilis, thuộc nhóm avermectin. Hoạt chất này có hiệu lực cực mạnh, phổ tác dụng rất rộng đối với sâu miệng nhai và sâu chích hút. Cơ chế tác động của Emamectin là phá rối thần kinh côn trùng: khi sâu tiếp xúc hoặc ăn phải, Emamectin kích thích sự giải phóng chất dẫn truyền ức chế GABA, làm tăng thụ động ion Cl⁻ trong tế bào thần kinh, dẫn đến côn trùng bị tê liệt và chết do ngừng ăn. Emamectin tác dụng theo ba đường: tiếp xúc, vị độc (ruột), và có tính nội hấp, lưu dẫn mạnh. Điều này nghĩa là thuốc vừa bám bề mặt lá để diệt sâu khi chúng bò qua (tiếp xúc), vừa thẩm thấu vào trong mô lá để tiêu diệt sâu khi ăn (vị độc), đồng thời thuốc còn được cây hấp thụ và lưu dẫn ở bộ phận non.

Nhờ đặc tính trên, Emamectin tiêu diệt được đa số sâu hại: sâu cuốn lá, sâu đục lá, sâu phao, sâu đục thân, bọ trĩ, rầy nâu, nhện đỏ…. Đặc biệt, Emamectin benzoate phát huy hiệu quả cao ngay cả với các chủng sâu đã kháng nhiều thuốc trừ sâu khác: nó tấn công sâu nhanh và trực tiếp vào hệ thần kinh, ít tạo kháng. Thời gian tác dụng của Emamectin dài, ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết mưa nắng, thường rõ triệu chứng ngộ độc trong ~8 giờ và tiêu diệt sâu sau 3–4 ngày.

Abamectin

Abamectin cũng là một thuốc trừ sâu sinh học (hỗn hợp Avermectin B1a và B1b), có nguồn gốc từ cùng họ vi khuẩn trên. Giống Emamectin, Abamectin tác động mạnh lên hệ thần kinh côn trùng nhưng ở điểm nối thần kinh cơ, ngăn cản hoạt động của GABA – chất dẫn truyền thần kinh quan trọng. Kết quả là côn trùng mất khả năng điều khiển cơ, bỏ ăn, tê liệt và chết sau vài ngày. Abamectin có tác dụng diệt sâu nhanh, mạnh và kéo dài, ít bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết.

Abamectin có phổ tác dụng rất rộng trên nhiều loại sâu bệnh. Với liều lượng thấp, nó triệt tiêu nhiều sâu miệng nhai (sâu đục thân, sâu vẽ bùa, sâu xanh, sâu ăn lá…) và sâu chích hút (rầy, bọ trĩ, nhện đỏ…) trên nhiều cây trồng khác nhau, trong đó có lúa. Tính an toàn của Abamectin tương đối cao đối với người và thiên địch, và nó đã được đưa vào thành phần của nhiều sản phẩm trừ sâu thương mại tại Việt Nam. Nhờ cơ chế thần kinh đặc hiệu và phổ rộng, cả Emamectin benzoate lẫn Abamectin đều được đánh giá là lựa chọn ưu tiên khi xử lý sâu cuốn lá và các đối tượng sâu bệnh đã kháng thuốc khác: chúng tiêu diệt sâu hiệu quả mà ít để lại dấu hiệu kháng thuốc, giúp bảo vệ năng suất cây trồng bền vững.

FOOTSURE 108WG – Giải pháp đa tác động chống sâu kháng thuốc

Được nghiên cứu và sản xuất bởi Công ty TNHH SXTM XNK Khánh Phát, FOOTSURE 108WG là chế phẩm thuốc trừ sâu thế hệ mới kết hợp hai hoạt chất Emamectin benzoate 70 g/kg và Abamectin 38 g/kg. Sự kết hợp này tạo nên tác dụng tiếp xúc mạnh, vị độc cao và khả năng nội hấp lưu dẫn ưu việt. Nhờ vậy, FOOTSURE 108WG tiêu diệt đồng thời sâu nhai và sâu chích hút, đặc biệt hiệu quả trên sâu cuốn lá lúa và nhiều loại sâu đã kháng thuốc.

Ưu điểm nổi bật của FOOTSURE 108WG:

• Tác động đa cơ chế: Phối hợp hai hoạt chất Avermectin giúp thuốc vừa có tính tiếp xúc (bám vào da sâu), vừa có tác dụng vị độc (tác động trong ruột sâu khi ăn), đồng thời có thể được cây hấp thu và chuyển vận trong mô cây.
  

• Phổ tác dụng rộng: Diệt hầu hết các loại sâu ăn lá, sâu đục bẹ, rầy nâu, bọ trĩ, sâu keo… đặc biệt hiệu quả với sâu cuốn lá và sâu đã kháng nhiều loại thuốc khác.

• Hiệu quả cao và nhanh chóng: Các triệu chứng ngộ độc ở sâu xuất hiện trong vài giờ, sâu ngừng ăn và chết trong vòng vài ngày; hiệu lực kéo dài, ít phụ thuộc điều kiện thời tiết (giống tính chất của Emamectin/Abamectin)

• An toàn tương đối: Độc tính với người và động vật máu nóng thấp khi dùng đúng liều, tuy nhiên vẫn cần tuân thủ biện pháp bảo hộ.

Hướng dẫn sử dụng: Đặc trị sâu cuốn lá lúa giai đoạn lúa đẻ nhánh đến làm đòng. Pha FOOTSURE 108WG với liều lượng 100 g thuốc/200 lít nước, phun ướt đều lá khi mật độ sâu đạt ngưỡng cho phép (thường sâu non tuổi 2-3 mới gây hại mạnh). Nên phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh thời tiết mưa kéo dài. Thực hiện theo khuyến cáo trên bao bì và sách hướng dẫn đi kèm.

Thông điệp từ Khánh Phát

“Gửi trao chất lượng – Đón nhận niềm tin” là cam kết của Khánh Phát trong từng sản phẩm. Chúng tôi luôn đồng hành cùng nhà nông trong hành trình canh tác bền vững và hiệu quả.